Yayın İlkeleri: Fav Haber'de doğruluk, kaynak ve tarafsızlık
Bu sayfa, Fav Haber'de yayımlanan her özgün içeriğin uyduğu kuralları anlatır. İlkeler, yazarların ve denetim adımının kullandığı iç yazım rehberinin okura dönük özetidir. Bir yazının bu ilkelere uymadığını düşünüyorsanız bize bildirmenizi isteriz; yol Düzeltme ve Cevap Hakkı sayfasında.
1. Doğruluk
Yalnızca doğrulanabilir, genel kabul görmüş bilgiyi yazarız. Bir bilgiden emin olamadığımızda o bilgiyi ya temkinli bir ifadeyle çerçeveleriz ya da yazıdan çıkarırız.
- Değişebilen bilgi için resmî kaynak: oran, tutar, eşik, harç, son başvuru tarihi, sınav puanı, kanun madde numarası gibi zamanla değişen değerleri kesin güncel değer olarak yazmayız. Bunların yerine hesaplama yöntemini anlatır, güncel değeri hangi resmî kurumdan kontrol edeceğinizi belirtiriz.
- Uydurma rakam yok: "araştırmalara göre yüzde şu kadar", "her yıl binlerce kişi" gibi kaynağı gösterilemeyen istatistikler kullanılmaz.
- Varsayımsal örnek etiketi: hesap örneklerinde kullandığımız sayılar gerçek güncel değerlerle karışmasın diye yuvarlak seçilir ve "Varsayımsal örnek" etiketiyle verilir. Her örnek hesap, denetimde iki farklı yöntemle yeniden hesaplanır.
- Uydurma deneyim yok: "test ettik", "okurumuz anlattı", "uzmanımız söyledi" gibi gerçekleşmemiş deneyimler yazılmaz. Kurgusal bir senaryo kullanırsak açıkça "Kurgusal örnek" diye belirtiriz.
2. Kalıcılık ve güncelleme
Yazılarımızı yıllarca doğru kalacak biçimde kurarız: belirli bir tarihe değil sürece, belirli bir kişiye değil role, güncel bir değere değil yönteme dayanırız.
Her yazıda yayın tarihi ve son güncelleme tarihi görünür. "Son güncelleme" tarihi yalnızca içerikte gerçek bir değişiklik yapıldığında değişir; yazım hatası düzeltmesi ya da biçim değişikliği bu tarihi değiştirmez. Böylece tarih, okura yazının gerçekten ne zaman gözden geçirildiğini söyler.
3. Kaynak gösterme
Kaynak olarak öncelikle resmî kurumları ve uluslararası kuruluşları kullanırız. Değişebilen bilgiye dayanan yazıların sonunda "Kaynaklar ve resmî bağlantılar" bölümü yer alır. Bu bölümde yalnızca var olduğundan emin olduğumuz kurum sayfalarına bağlantı veririz; emin olmadığımız ayrıntılı bağlantıları uydurmayız.
Ticari siteler, haber siteleri, forumlar ve bloglar kaynak olarak bağlantılanmaz. Başka bir metinden alıntı gerekirse kısa tutulur, tırnak içinde verilir ve sahibinin adı belirtilir.
4. Tarafsızlık
Siyasi parti, aday, seçim sonucu ya da anket değerlendirmesi yapmayız. Kurumları, kuralları ve sistemleri tarafsız biçimde anlatırız; bir sistemi "doğru" ya da "yanlış" ilan etmek yerine özelliklerini karşılaştırırız. Görevdeki kişilerin adını yazmak yerine rollerini yazarız: "bakan", "komisyon başkanı" gibi.
Kamu kurumlarını anlatırken yalnızca resmî görev tanımlarını ve işleyişlerini aktarırız; kurumların performansını değerlendirmeyiz. Kurum, firma ya da marka hakkında olumsuz iddia yazmayız. Dolandırıcılık gibi konulardaki örneklerde gerçek firma adı yerine "bir kargo şirketi", "bankanız" gibi genel ifadeler kullanırız.
5. Kişilik hakları ve özel hayat
Yaşayan kişiler hakkında suç, hastalık, özel hayat ya da iddia içeren cümle yayımlamayız. Gerçek dava ya da soruşturma örneği vermeyiz. Çocukların kimliği, adı, fotoğrafı ya da tanınmalarına yol açabilecek bilgileri sitede hiçbir koşulda yer almaz.
6. Hassas konular
Bazı alanlarda okura zarar verme ihtimali daha yüksektir. Bu alanlarda ek kurallar uygularız ve yazıya konuya özgü bir uyarı kutusu ekleriz.
| Alan | Yaptığımız | Yapmadığımız |
|---|---|---|
| Sağlık | Yerleşik halk sağlığı bilgisi, sağlık sistemini kullanma yolları, acil durumda 112 | İlaç adı, doz, tedavi önerisi, teşhis koydurucu dil |
| Hukuk | Süreç mantığı, hak türleri, başvuru mercii | Madde numarası, süre, tutar, dava sonucu tahmini, dilekçe şablonu |
| Finans | Kavram, formül, varsayımsal hesap | Yatırım ürünü önerisi, güncel oran, "kazandırır" vaadi |
| Dijital güvenlik | Tanıma işaretleri, korunma adımları, bildirim yolları | Saldırının nasıl yapılacağı, araç adı, gerçek kurban örneği |
| Afet | Resmî kılavuzlara yönlendirme, genel hazırlık ilkeleri | Deprem tahmini, bölge iddiası, bina güvenliği hükmü |
| İntihar, terör, şiddet | Yalnızca zorunluysa, saygılı ve yardım odaklı dil | Yöntem, ayrıntılı tasvir, propaganda olarak okunabilecek ifade |
Sağlık, hukuk ve finans yazılarında "tavsiye değildir" uyarısı bulunur ve okur kendi durumu için ilgili uzmana yönlendirilir. Uzman teyidi gerektiren bazı yazılar, bu teyit alınana kadar yayımlanmaz; bu süreç Editör Ekibi sayfasında anlatılıyor.
7. Başlıklar
Başlık, yazının vaat ettiğini karşılar. "Şok", "bakın ne oldu", "inanamayacaksınız" gibi tıklama tuzağı ifadeleri, büyük harfle bağırma ve yanıltıcı soru kullanmayız. Başlıkta yıl ya da tarih yazmayız; yazılarımız belirli bir yıla bağlı değildir.
8. Haber Akışı ilkeleri
Haber bölümünde iki tür içerik vardır. (1) Fav Haber metinleri: önemli haberler için, kaynak haberlerdeki bilgilerden kendi cümlelerimizle yazılır; kaynak adı belirtilir, kaynakta olmayan bilgi eklenmez, şüpheli ya da özel kişilerin adı yazılmaz ve kaynak metinle örtüşmesi otomatik denetlenir. (2) Derlenen haberler: kaynağın başlığı, beslemesindeki açıklamadan kısaltılmış özet ve önizleme görseli kaynak adıyla gösterilir. Kaynakların tam metni ve video dosyası siteye alınmaz. Yalnızca özgün metni ya da özeti olan haber sayfaları arama motorlarına açıktır.
Akışa giren haberler otomatik bir içerik süzgecinden geçer. Bu süzgeç çocuk ve mağdur kimliği, intihar, cinsel saldırı, yasa dışı bahis reklamı, terör propagandası ve şiddet ayrıntısı içeren haberleri akışa almamak için tasarlandı. Ayrıntılar Haber Akışı Hakkında sayfasında.
9. Görseller ve videolar
Rehberlerdeki görseller kendi ürettiğimiz şablon kartlar ve şemalardır; gerçekçi fotoğraf görünümünde görsel üretmeyiz. Haber Akışı'nda ise, haber toplayıcılarda olduğu gibi, yayıncının haberle paylaştığı önizleme görselinin küçültülmüş hali gösterilir; görsel haberin asıl yayıncısına bağlanır, hakları yayıncıya aittir ve kaldırma talepleri 24 saat içinde uygulanır. Önizleme görseli olmayan haberde kendi kartımız kullanılır. Videolar yalnızca kanal sahibinin izin verdiği resmî YouTube gömme yoluyla gösterilir; video indirme ya da yeniden yükleme yapmayız.
10. Yayın öncesi denetim
Her özgün yazı şu sırayla ilerler:
- Planlama: konu, cevaplanacak tek soru ve hassasiyet notu belirlenir.
- Yazım: taslak, yazım rehberine göre hazırlanır.
- Bağımsız denetim: taslağı yazandan ayrı bir denetim adımı metni yeniden kontrol eder ve düzeltir.
- Yayın kararı: denetim "yayına hazır" demeden yazı yayımlanmaz.
Denetimde bakılan başlıca noktalar şunlardır: her sayının iki yöntemle yeniden hesaplanması, olgusal ve hukuki iddiaların kontrolü, değişebilen bilginin resmî kaynak yönlendirmesine çevrilmesi, hassas konu kurallarının uygulanması, kişi ve kurum hakkında iddia bulunmaması, kopya kontrolü ve başlığın içeriği karşılayıp karşılamadığı.
11. Hatalar ve düzeltme
Hatasız çalıştığımızı iddia etmiyoruz. Bir hata bize bildirildiğinde ya da kendimiz fark ettiğimizde düzeltiriz; anlamı değiştiren düzeltmeleri yazının altında görünür bir notla belirtiriz. Süreç Düzeltme ve Cevap Hakkı sayfasında.