Eriyen buzullar binlerce yıllık arkeolojik kalıntıları gün yüzüne çıkarıyor

İklim değişikliğiyle hızlanan buz kaybı, Öztzi gibi iyi korunmuş buluntuları açığa çıkarıyor. Uzmanlar, eserlerin kısa sürede yok olma riskine dikkat çekiyor.

Cumhuriyet'in aktardığı habere göre, Eylül 1991'de İtalya ile Avusturya sınırına yakın Val Senales Vadisi'nde yürüyen iki Alman dağcı, eriyen buzların arasında bir ceset buldu. Ceset o kadar iyi korunmuştu ki önce yakın zamanda yaşanmış bir dağcılık kazasının kurbanı sanıldı. Radyokarbon tarihleme ise cesedin yaklaşık 5300 yaşında olduğunu gösterdi. Sonradan 'Öztzi Buz Adam' adıyla anılan bu kişinin derisindeki dövmeler görülebildi, son yemeği ve ölümüne yol açan ok ucunun yeri belirlenebildi.

Buzul dışı buzullar 2000 ile 2023 arasında yılda ortalama yaklaşık 270 milyar ton buz kaybetti. Geçen yıl yapılan bir çalışmaya göre erime son 10 yılda hızlandı. Norveç merkezli 'Buzun Sırları' programını yöneten arkeolog Espen Finstad, son 20 yılda buzulların erimesiyle binlerce kalıntının ortaya çıktığını söyledi. Finstad, buz kütlelerini artık çalışmayan büyük bir tarihî dondurucuya benzetti.

Bolzano'daki Güney Tirol Arkeoloji Müzesi'nden arkeolog Andreas Putzer'e göre Öztzi'nin giysileri, silahları ve ekipmanı buz sayesinde korundu. Baltasının Toskana bölgesinden geldiğinin belirlenmesi, dönemin toplulukları arasında ticaret yapıldığına işaret etti. Genetik analizler Helikobakter Pilori bakterisinin tarih öncesi bir bireyde ilk kez kanıtlanmasını sağladı. 2012'de genomu çözülen Öztzi'nin büyük olasılıkla kahverengi gözlü olduğu, laktoz intoleransı bulunduğu ve 0 kan grubuna sahip olduğu belirlendi. 2023'teki bir analiz ise daha önce düşünülenden koyu tenli olduğunu gösterdi.

ABD'nin Rocky Dağları'nda araştırmacılar, radyokarbon tarihlemesiyle beş bin yıldan daha eski olduğu saptanan bir beyaz kabuklu çam ormanı buldu. Montana Eyalet Üniversitesi'nden arkeolog Craig Lee, odunların ilk bulunduklarında hâlâ sarı olduğunu ve yoğun çam kokusu yaydığını aktardı. Ağaçların bu yükseklikte yetişebilmesi, iklimin bir zamanlar bugünkünden çok daha sıcak olduğuna işaret ediyor.

Norveç'te ise eski bir Viking dağ geçidi ortaya çıktı. Oslo Üniversitesi Kültür Tarihi Müzesi'nden arkeolog Julian Post-Melbye, geçidin dağları aşmak için hızlı ve kolay bir yol olarak kullanıldığını belirtti. Güzergahta at ekipmanları, kayak parçaları, eldiven, ayakkabı, çocuk oyuncakları ve balmumu kapları gibi buluntular yer alıyor. Finstad ise buzdan ayrılan eserlerin eriyen sularla kaybolabileceğini, bazı kıyafetlerin kuruyup rüzgârla savrulabileceğini ve bu nedenle kurtarma için kısa bir zaman bulunduğunu söyledi.