Cumhuriyet'in 103. yılında Kürt meselesi: erken dönem söylemleri ve İskân Kanunu

Artı Gerçek'in yayımladığı yazı, Kürt varlığının tanınması sorununu Cumhuriyet'in ilk dönemlerine ait sözler ve 1934 İskân Kanunu üzerinden ele alıyor.

Artı Gerçek'te yayımlanan yazıya göre, Cumhuriyet'in 103. yılında Kürt varlığının tanınması ve demokratik katılım sorunu hâlâ çözülmüş değil. Yazıda, uzun yıllara yayılan asimilasyon, zorunlu göç ve yıkım politikalarının insanlar kadar yaşam alanlarında ve toplumsal hafızada da izler bıraktığı belirtiliyor.

Yazıda, Kürt aydını Dr. Mehmet Şükrü Sekban'ın 1923'te Ankara Hükümeti'ne sunduğu 'Kürtler Türklerden Ne İstiyor?' başlıklı rapora dikkat çekiliyor. Aktarıldığına göre Sekban, Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölgelerin 22. maddeye uygun biçimde birleştirilip bir Genel Müfettişlik kurulmasını öneriyordu. Yazar, bu önerinin karşılığında devletin inkâr, asimilasyon, zorunlu iskân ve askerî müdahale yoluna gittiğini savunuyor.

Metinde, dönemin yöneticilerine atfedilen bazı sözler art arda sıralanıyor. Bunlar arasında Sakallı Nureddin Paşa, İsmet İnönü ve Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt'un sözleri ile Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhuriyet'in onuncu yılındaki konuşması yer alıyor. Yazar, bu ifadelerin tanıma yerine Türkleştirmeyi, eşitlik yerine hiyerarşiyi öne çıkardığını ileri sürüyor.

Yazıda ayrıca 1934 İskân Kanunu'nun yerleşim bölgelerini Türk kültürüyle ilişkiye göre üç alana ayırdığı hatırlatılıyor. Üçüncü grupta, çeşitli gerekçelerle boşaltılması istenen ve iskânı yasaklanan yerler yer alıyordu. Dönemin İçişleri Bakanı Şükrü Kaya'nın, kanunun tek dille konuşan ve tek düşünceye sahip bir ülke yaratacağı yönündeki sözü de aktarılıyor.

Yazar, Kürt meselesine yönelik tehdit dilinin sonraki dönemlerde de sürdüğünü savunuyor. Örnek olarak 1960 darbesinden sonraki Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'e atfedilen, köylerin ve kasabaların bombalanabileceğini ima eden sözleri gösteriyor.